ประเมินค่าทรัพย์สินให้เป็นธรรมก่อนการเวนคืนเพื่อพัฒนาชาติ

นางสาวเทวิกา เกษมสุขี

รางวัลชมเชย ระดับมัธยมศึกษา

 

                 เวนคืน........ เวนคืน!  คืออะไรกันหนอ?  เป็นคำถามที่เฝ้าหาคำตอบตั้งแต่ในวัยเด็ก เป็นคำที่ฟังแล้วคุ้นหูและก่อให้เกิดความสงสัยเป็นที่สุด ไม่ว่าจะกี่ยุคกี่สมัยคุณพ่อก็มักบอกว่า การเวนคืนนั้นมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาชาติของเรา แต่แล้วก็ยิ่งทำให้รู้สึกสงสัยอีกว่า การเวนคืนแท้จริงแล้วคืออะไร ? ทำไมถึงได้มีบทบาทต่อการพัฒนาชาตินัก แล้วการชุมนุมประท้วงที่ตามมาภายหลังการเวนคืนบางพื้นที่นั้นมีสาเหตุมาจากอะไรกันแน่?
                 ตลอดระยะเวลาก็เฝ้ามองหาหนทางที่จะนำไปสู่การไขปริศนาหาคำตอบเหล่านั้น และก็เริ่มชัดเจนมากยิ่งขึ้นเมื่อมีข่าวเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นซึ่งสามารถใช้เป็นกรณีศึกษาได้ อาทิเช่น การเวนคืนผืนที่ดินเพื่อทำการสร้างเขื่อน โรงไฟฟ้าธรรมชาติ อาคารสำนักงาน ตลอดจนการสร้างถนน ทางด่วน และเส้นทางการจราจรต่างๆ ซึ่งรัฐจะเป็นผู้เรียกร้องหรือร้องขอให้ทำการเวนคืน คำถามที่เคยสงสัยเริ่มมีความกระจ่างชัดมากขึ้นหลังจากได้ทำการศึกษาเรื่อง การเวนคืนที่ดินเพื่อทำการก่อสร้างโครงการรถไฟฟ้าสายสีม่วง บางใหญ่-บางซื่อ โดยชาวบ้านที่อาศัยอยู่บริเวณพื้นที่ที่จะทำการก่อสร้างจะได้รับการติดต่อจากเจ้าหน้าที่เพื่อตกลงทำความเข้าใจในขั้นตอนของการเวนคืนซึ่งในส่วนนี้จะมีเรื่องของการประเมินค่าทรัพย์สินมาเกี่ยวข้องกับขั้นตอนนี้ด้วย
                 การประเมินค่าทรัพย์สินคืออะไรกัน ? ทำไม่ถึงมาข้องเกี่ยวกับกระบวนการเวนคืนด้วยเป็นอีกคำถามหนึ่งที่เข้ามาต่อเติมความสงสัยให้มีเพิ่มมากขึ้น แต่เมื่อนำเรื่องราวจากการศึกษาโครงการก่อสร้างทางรถไฟสายสีม่วงบางใหญ่-บางซื่อ มาปะติดปะต่อกันทำให้ได้พบว่า การเวนคืนกับการประเมินค่าทรัพย์สิน ทั้งยังการชุมนุมประท้วง เป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยไขปริศนาทั้งหมดให้กระจ่าง ก่อนการเวนคืนจะมีการประเมินค่าทรัพย์สิน ส่วนการชุมนุมประท้วงคือผลของการประเมินค่าทรัพย์สิน โดยหากมีการประเมินค่าทรัพย์สินที่ดำเนินไปอย่างไม่เป็นธรรม แน่นอนว่าชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบย่อมมาเรียกร้องสิทธิ์ในการรับค่าทดแทนที่เหมาะสมจากหน่วยงานผู้รับผิดชอบด้วยการชุมนุมประท้วง ที่กล่าวมานี้คือรายละเอียดที่ได้จากการปะติดปะต่อเรื่องราวทั้งหมดที่ได้จากการศึกษากรณีตัวอย่าง เป็นรายละเอียดที่วิเคราะห์จากความเป็นจริงและตัวอย่างที่ได้ศึกษามา
                 ชาวบ้านจากชุมชนคลองบางไผ่คือคนกลุ่มหนึ่งที่อ้างว่าไม่ได้รับความเป็นธรรมในการเวนคืนครั้งนี้ แม้ว่าจะมีการส่งตัวแทนไปร่วมประชุมเพื่อหาข้อยุติกับทางหน่วยงานผู้รับผิดชอบแต่ก็ไม่อาจตกลงกันได้ พวกเขาจึงพยายามเรียกร้องความสนใจจากทางรถไฟฟ้ามหานครซึ่งเป็นผู้ดูแลการก่อสร้างโครงการครั้งนี้ ชาวบ้านที่มาร่วมชุมนุมได้อ้างว่าค่าเวนคืนที่ได้รับจากรถไฟฟ้ามหานคร (รฟม.)มีจำนวนน้อยกว่าที่กรมทางหลวงชนบท (ทช.) เคยจ่ายให้กับชาวบ้านที่อาศัยอยู่บริเวณใกล้เคียง มีการคาดการณ์ว่าปัจจัยที่ก่อให้เกิดปัญหานี้อาจมาจากหลายปัจจัย ซึ่งหนึ่งในนั้นก็คือ การประเมินค่าทรัพย์สินที่ไม่มีความเป็นธรรม
                 การประเมินค่าทรัพย์สินนั้นทางบริษัทอาจเป็นผู้รับผิดชอบ หรือทางหน่วยงานราชการเป็นผู้รับผิดชอบก็ตามย่อมสามารถเกิดความไม่เป็นธรรมขึ้นได้ สำหรับการที่บริษัทเป็นผู้รับผิดชอบ บริษัทอาจถูกว่าจ้างให้ประเมินค่าทรัพย์สินในราคาที่สูงหรือ ต่ำเกินจริงซึ่งก่อให้เกิดผลกระทบต่อการเวนคืน  หรือสำหรับการที่หน่วยงานราชการเป็นผู้รับผิดชอบ ในหน่วยงานนั้นๆอาจมีกลุ่มคน ซึ่งมักแสวงหาผลประโยชน์โดยมิชอบด้วยกฎหมายตั้งราคาประเมินขึ้นมาเพื่ออ้างอิงให้ได้ค่าทดแทนในราคาที่สูงหรือต่ำเกินจริงก็เป็นได้
กรณีศึกษาเรื่องนี้ได้ช่วยไขปริศนาต่างๆที่สั่งสมมาในวัยเด็กให้หมดไป ทำให้ได้รู้ว่าการประเมินค่าทรัพย์สินนั้นมีความสำคัญ เป็นปัจจัยกำหนดค่าทดแทนที่ประชาชนจะได้รับภายหลังการเวนคืนและที่สำคัญที่สุดก็คือการเวนคืน การเวนคืนมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาชาติตรงที่เป็นการสร้างชาติให้มีความเจริญรุ่งเรือง มีความทันสมัยทัดเทียมกับนานาประเทศ เป็นการเวนคืนที่ถือว่าประชาชนได้มีส่วนร่วมในการทำให้ประเทศมีความก้าวหน้า โดยที่ทางหน่วยงานผู้รับผิดชอบจะมีการจ่ายค่าทดแทนให้ในราคาที่เหมาะสมเพื่อให้เกิดความยุติธรรม การเวนคืนเป็นกระบวนการหนึ่งซึ่งจำเป็นต้องใช้ความสมานฉันท์ เพื่อให้เป็นการตกลงกันอย่างสันติวิธีระหว่างหน่วยงานและประชาชนผู้เป็นเจ้าของในกรรมสิทธิ์ทรัพย์สิน คือมีความสมัครใจทั้งสองฝ่าย กล่าวคือมีการประเมินค่าทรัพย์สินอย่างเป็นธรรมและประชาชนได้รับค่าทดแทนที่เหมาะสม
                 การประเมินค่าทรัพย์สินให้เป็นธรรมควรสอดคล้องกันระหว่างหลักนิติศาสตร์ หลักนิติรัติ และหลักนิติธรรม เพื่อไม่ให้ก่อความเดือดร้อนต่อประชาชนผู้เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินเหล่านั้น หลักเกณฑ์ตามหลักนิติศาสตร์ที่ควรนำมาใช้คือเป็นไปตามพระราชบัญญัติ (พรบ.) ว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ.2530 มาตรา 21 วรรคหนึ่งมีใจความสำคัญว่า "การประเมินค่าทรัพย์สินต้องคำนึงถึงหลักเกณฑ์ต่อไปนี้
                 (1)   ราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกา
                 (2)   ราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่มีการตีราคาเพื่อประโยชน์แก่การเสียภาษีบำรุงท้องที่
                 (3)   ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม
                 (4)   สภาพและสถานที่ตั้งของอสังหาริมทรัพย์
                 (5)   เหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืน
                 ทั้ง 5 ข้อนี้เป็นหลัก 5 ประการที่ควรคำนึงถึงในการประเมินค่าทรัพย์สิน เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ประชาชนผู้ถูกเวนคืนทรัพย์สินและเพื่อเป็นประโยชน์ในการพัฒนาชาติสืบต่อไป
                 แม้ว่าหลักเกณฑ์ทางกฎหมายจะสำคัญ แต่มีสิ่งหนึ่งที่สำคัญกว่า เป็นหลักเกณฑ์ที่ว่าด้วยเรื่องของการควบคุมจิตใจของมนุษย์  ซึ่งก็คือ หลักเกณฑ์ทางคุณธรรม มีไว้เพื่อควบคุมจิตใจของมนุษย์ให้มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีความเห็นอกเห็นใจผู้อื่น ในทางเดียวกันเมื่อมีการใช้อำนาจตามหลักเกณฑ์ทางกฎหมาย หลักเกณฑ์ทางคุณธรรมจะไม่มีบัญญัติไว้เป็นข้อๆ หากแต่ผู้ใช้อำนาจจะต้องพึงรู้และปฏิบัติเองตามความรู้สึกนึกคิดภายในจิตใต้สำนึกของตนเอง หลักเกณฑ์ต่างๆเหล่านี้ จะนำพาไปสู่การแก้ปัญหาอย่างสันติวิธี ก่อให้เกิดความสมานฉันท์ขึ้นภายในชาติ ผลที่ตามก็คือการเวนคืนที่เต็มไปด้วยเสียงแห่งความพึงพอใจของชาวบ้านที่ถูกทำการเวนคืนทรัพย์สิน
                 ความถูกต้องและความยุติธรรมที่ประชาชนผู้ถูกเวนคืนทรัพย์สินเฝ้ารอคอยมิใช่แค่ค่าทดแทนจำนวนมากแต่เป็นความดูแลเอาใจใส่ภายหลังจากทรัพย์สินที่ตนพำนักอาศัยหรือเป็นเจ้าของถูกทำการเวนคืน การให้ความสำคัญและให้ความยุติธรรมอย่างเท่าเทียมในฐานะประชาชนคนไทยคนหนึ่งที่ขาดแหล่งพึ่งพิงหากทรัพย์สินนั้นคือแปลงที่ดิน เพราะการเสียสละเพื่อการสร้างคุณประโยชน์ให้แก่ชาติบ้านเมือง การถูกเวนคืนทรัพย์สินอาจดูเป็นเพียงเรื่องเล็กน้อยสำหรับบุคคลทั่วไป แต่ความจริงแล้วมีรายละเอียดปลีกย่อยที่จำจะต้องให้ความสำคัญอย่างเท่าเทียมกัน การเวนคืนผืนที่ดินใดๆก็ตาม อาจเป็นการเริ่มต้นใหม่ของหลายชีวิต ฉะนั้นการประเมินค่าทรัพย์สินจึงเข้ามามีบทบาทสำคัญเพื่อให้ประชาชนผู้ถูกเวนคืนได้รับค่าทดแทนอย่างเหมาะสม โดยหากทุกขั้นตอน วิธี และกระบวนการที่ผู้รับผิดชอบในหน้าที่การประเมินประพฤติปฏิบัติตามหน้าที่ โดยยึดหลักคุณธรรมเป็นที่ตั้ง หลักกฎหมายเป็นแนวทางย่อมไม่เกิดปัญหาขึ้นภายหลังทำการเวนคืน และก็จะถือว่าการเวนคืนนั้นถูกต้องและยุติธรรมสำหรับทุกฝ่าย ที่ต้องการให้ชาติพัฒนาก้าวหน้าไปพร้อมกันต่อไป................

     ประเมินค่าทรัพย์สินเป็นสินทรัพย์ ควรสอดรับพ.ร.บ.อย่างสร้างสรรค์
การเวนคืนผืนที่ดินสินอนันต์

ส่วนสำคัญสร้างชาติไทยให้ยืนยง

     ความเดือดร้อนชาวประชาต้องนึกถึง แหล่งที่พึ่งหลังเวนคืนไม่สัยสง
กินอยู่ดีไร้ทุกข์สุขมั่นคง ชาติดำรงยุติธรรมนำพัฒนา..........
.................................................................